भ्रम र सत्य

डा. रोहित गुप्ता
परामर्शदाता छाला तथा यौनरोग विशेषज्ञ

धेरै किशोर र युवा पुरुषहरूलाई निदाएको बेला अनायासै वीर्य निस्कने (स्वप्नदोष/नाइटफल) अनुभव हुन्छ। हाम्रो समाजमा यसबारे धेरै भ्रम र गलत धारणाहरू छन्। कतिपयले यसले शरीर कमजोर बनाउँछ, स्मरणशक्ति घटाउँछ, सन्तान हुन दिँदैन वा गम्भीर रोग लाग्छ भन्ने विश्वास गर्छन्। यस्ता गलत धारणाका कारण धेरै युवाहरू अनावश्यक डर, चिन्ता र अपराधबोधमा पर्छन्। कतिपय त झुटा विज्ञापन र अप्रमाणित उपचार गर्ने व्यक्तिहरूको फन्दामा समेत पर्छन्।

तर वास्तविकता के हो भने, स्वप्नदोष पुरुषको यौन विकासको सामान्य र प्राकृतिक प्रक्रिया हो।

स्वप्नदोष भनेको के हो?

स्वप्नदोष (Nightfall/Wet Dream), जसलाई चिकित्सकीय भाषामा Nocturnal Emission भनिन्छ, निदाएको अवस्थामा अनायासै वीर्य बाहिर निस्किनु हो। यो यौन सपना देख्दा पनि हुन सक्छ र कुनै सपना नदेखी पनि हुन सक्छ।

यो शरीरले कुनै सचेत यौन क्रियाकलाप बिना नै वीर्य बाहिर निकाल्ने प्राकृतिक प्रक्रिया हो।

स्वप्नदोष सामान्यतया किशोरावस्थापछि सुरु हुन्छ, जब शरीरमा यौन हर्मोन (टेस्टोस्टेरोन) बढ्छ र प्रजनन अङ्गहरू पूर्ण रूपमा सक्रिय हुन थाल्छन्।

स्वप्नदोष किन हुन्छ?

पुरुषको शरीरमा अण्डकोषले निरन्तर शुक्रकीट उत्पादन गरिरहन्छ। साथै प्रोस्टेट ग्रन्थि र सेमिनल भेसिकलबाट निस्कने तरल पदार्थसँग मिलेर वीर्य बन्छ।

यदि लामो समयसम्म वीर्य सम्भोग वा हस्तमैथुनमार्फत बाहिर निस्किएको छैन भने, शरीरले निद्राको समयमा स्वाभाविक रूपमा त्यसलाई बाहिर निकाल्न सक्छ।

यो शरीरको प्राकृतिक जैविक प्रक्रिया हो र कुनै रोगको संकेत होइन।

स्वप्नदोष कति सामान्य हो?

स्वप्नदोष अत्यन्त सामान्य अवस्था हो। अधिकांश पुरुषहरूले किशोरावस्था वा युवावस्थामा जीवनको कुनै न कुनै समयमा यसको अनुभव गर्छन्।

कतिपयलाई महिनामा धेरै पटक हुन सक्छ भने कतिपयलाई जीवनभर केही पटक मात्र हुन सक्छ। दुवै अवस्था सामान्य हुन्।

यसको संख्या व्यक्तिअनुसार फरक-फरक हुन्छ। उमेर, हर्मोन, यौन गतिविधि र व्यक्तिगत शारीरिक भिन्नताले यसको आवृत्तिमा असर पार्न सक्छ।

स्वप्नदोषबारे सामान्य भ्रम र सत्य

❌ भ्रम: स्वप्नदोषले शरीर कमजोर बनाउँछ।

✅ सत्य: वीर्यको मात्रा निकै थोरै हुन्छ। सामान्य स्वप्नदोषले शरीरको शक्ति, मांसपेशी वा सहनशीलतामा कुनै असर गर्दैन।

❌ भ्रम: स्वप्नदोषले स्मरणशक्ति घटाउँछ।

✅ सत्य: स्वप्नदोषले स्मरणशक्ति, बुद्धि वा एकाग्रतामा असर गर्छ भन्ने कुनै वैज्ञानिक प्रमाण छैन।

❌ भ्रम: स्वप्नदोषले सन्तान हुन दिँदैन।

✅ सत्य: पुरुषको शरीरले निरन्तर नयाँ शुक्रकीट उत्पादन गरिरहन्छ। त्यसैले स्वप्नदोषले प्रजनन क्षमता वा भविष्यमा बुबा बन्ने क्षमतामा कुनै असर गर्दैन।

❌ भ्रम: स्वप्नदोषले टेस्टोस्टेरोन घटाउँछ।

✅ सत्य: स्वप्नदोषपछि टेस्टोस्टेरोनको मात्रा उल्लेखनीय रूपमा घट्दैन।

❌ भ्रम: स्वप्नदोष हुनु यौन कमजोरीको लक्षण हो।

✅ सत्य: बरु यसले प्रजनन प्रणाली सामान्य रूपमा काम गरिरहेको संकेत दिन्छ।

❌ भ्रम: स्वप्नदोष भए अनिवार्य रूपमा औषधि खानुपर्छ।

✅ सत्य: स्वप्नदोष कुनै रोग होइन, त्यसैले अधिकांश अवस्थामा यसको कुनै उपचार आवश्यक पर्दैन।

स्वप्नदोष कहिले बढी हुन सक्छ?

निम्न अवस्थाहरूमा स्वप्नदोष केही बढी देखिन सक्छ:

• किशोरावस्थामा

• लामो समयसम्म यौन सम्पर्क वा वीर्यस्खलन नभएको अवस्थामा

• यौन सोच वा यौन सपना बढी आउँदा

• शरीरमा हुने हर्मोनको परिवर्तनका बेला

• युवावस्थामा

यी सबै अवस्था सामान्य मानिन्छन्।

कहिले चिकित्सकलाई देखाउने?

स्वप्नदोष आफैँमा हानिकारक होइन। तर निम्न लक्षणहरू देखिएमा चिकित्सकसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।

• वीर्य निस्कँदा दुखाइ हुनु।

• वीर्यमा रगत देखिनु।

• पिसाब गर्दा पोल्नु वा दुख्नु।

• निद्राबाहेक पनि लिङ्गबाट लगातार तरल पदार्थ बगिरहनु।

• अत्यधिक चिन्ता, डर वा मानसिक तनाव हुनु।

• यौन सम्पर्कबाट सर्ने संक्रमण (STI) को शंका हुनु।

यस्ता अवस्थामा योग्य चिकित्सकबाट परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ।

के स्वप्नदोष रोक्न सकिन्छ?

स्वप्नदोष प्राकृतिक प्रक्रिया भएकाले सामान्य अवस्थामा यसलाई रोक्न आवश्यक पर्दैन।

स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने, तनाव कम गर्ने, पर्याप्त निद्रा लिने र यसबारे सही जानकारी राख्ने हो भने अनावश्यक चिन्ता कम हुन्छ।

स्वप्नदोषका लागि बजारमा पाइने तथाकथित यौनवर्धक औषधि, जडीबुटी, तेल वा टनिक अधिकांश अवस्थामा आवश्यक पर्दैन।

झुटा विज्ञापनदेखि सावधान

आजकल धेरै विज्ञापनहरूले "स्वप्नदोषको निश्चित उपचार", "वीर्य बचाउने औषधि", वा "यौन शक्ति बढाउने विशेष जडीबुटी" भन्दै आकर्षक दाबी गर्छन्।

यस्ता दाबीहरूको समर्थन गर्ने भरपर्दो वैज्ञानिक प्रमाण छैन।

कतिपय अप्रमाणित व्यक्ति वा क्लिनिकहरूले युवाहरूको डरको फाइदा उठाएर अनावश्यक औषधि र महँगा उपचार बेच्ने गर्छन्। यस्ता उपचार प्रायः आवश्यक हुँदैनन् र कहिलेकाहीँ हानिकारक पनि हुन सक्छन्।

निष्कर्ष

स्वप्नदोष (नाइटफल) पुरुषको शरीरमा हुने सामान्य, प्राकृतिक र स्वस्थ प्रक्रिया हो।

यसले शरीर कमजोर बनाउँदैन, स्मरणशक्ति घटाउँदैन, यौन शक्ति कम गर्दैन, सन्तान हुन नदिने पनि होइन। अधिकांश अवस्थामा यसको कुनै उपचार आवश्यक पर्दैन।

स्वप्नदोषभन्दा ठूलो समस्या यसबारे फैलिएका भ्रम, गलत जानकारी र अनावश्यक डर हो।

सही जानकारी राखौँ, भ्रमबाट बचौँ र आवश्यक परे मात्र योग्य चिकित्सकसँग परामर्श गरौँ।